ZEAMET DEFTERLERİNDE KARAHİSAR-I ŞARKİ - 1
Tarih: 4.5.2018 10:41:33 / 419okunma / 0yorum
Ünsal ÇALIK

Osmanlı tarihi çalışmalarına dair önemli bir kaynak grubu olan Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri´nin bu çalışmadaki yerini göstermesi açısından kısaca kaynakları tanıtabiliriz; Karahisar-ı Şarki Sancağı´na ait Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri tasnifinde 132 adet defter kaydı bulunmaktadır. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tımar-Ruznamçe katalogunda bulunan 132 defter kaydından 117´sinin -1541 tarihli 2 gömlek numaralı defterden 1743 tarihli 1030 gömlek numaralı deftere kadar- Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defteri olduğu; geriye kalan 15 adet defterin -1744 tarihli 1044 gömlek numaralı defterden 1831 tarihli 2094 gömlek numaralı deftere kadar- Cebe-Yoklama Defteri olduğu tespit edilmiştir.Bu tabloya göre XVI. yüzyılın ikinci yarısında başlayan Tımar ve Zeamet Ruznamçe kayıtları XVIII. yüzyılın ortalarına kadar tutulmaya devam edilmiştir. İlk olarak 1540´lı yıllarda gördüğümüz Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri altmış yıllık bir zaman diliminde on sekiz adet tutulmuş iken bu sayı XVII. yüzyıl boyunca seksen dört adete çıkmıştır. Bu defterlerin 1580´li ve 1590´lı yıllarda yoğunlaştığı görülmektedir. 1540- 1580 yılları arasında toplam 6 adet olan Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri, 1580´live 1590´lı yıllarda 12 adet tutulmuştur. Görüldüğü gibi Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterlerinin tutulma oranı zaman içinde giderek yoğunlaşmıştır. XVII. yüzyılın ilk yarısına ait 41, ikinci yarısına ait ise 43 adet Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defteri vardır. Bu durum yüzyıl içinde defter tutma trendinin aynı oranda devam ettiğini göstermektedir. XVI. ve XVII. yüzyılı defter tutma geleneği açısından karşılaştırdığımızda, XVII. yüzyılda XVI. yüzyılın yaklaşık olarak 3 katı oranında defter tutulduğu görülmektedir. XVII. yüzyılda 84 adet Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri mevcuttur. XVIII. yüzyılda bu sayı 12´ye düşmüştür. Zira 1743 tarihinden sonra Cebe-Yoklama Defterleri tutulmaya başlanmıştır. Tabi burada belli bir dönemden sonra Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri´nin yerini Cebe-Yoklama Defterleri´nin aldığı görülmektedir. I- Tımar Ve Zeamet Ruznamçe Defterlerindeki Verilerin Analizi Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri´ndeki verilerin, devletin temel kurumlarından biri olan tımar sisteminin uygulanışı ve işleyiş mekanizması üzerine önemli veriler sunduğu yukarıda ifade edilmişti. Adı geçen defter grubunun sunduğu veriler temelde üç ana başlık altında incelenebilir. Bunlardan ilki, tımar sisteminin küçük ama rolleri itibariyle büyük aktörleri olan tımarlı sipahilerdir. Bu defter grubundaki veriler, tımarın işleyişinde önemli rol alan “tımar sisteminin aktörleri” olarak adlandırılabilecek olan tımarlı sipahiler konusunda detaylı veri sunmaktadır. Defterlerden elde edilebilen ikinci grup veri ise, tımar sisteminin işlevsel boyutuna dairdir. Bu defterlerin, Osmanlı´nın özellikle XVI, XVII ve XVIII. yüzyıllara ait veriler sunduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu yüzyıllardaki tımarlı sipahiler ve tımar zeamet sahibi kimselerin detaylı olarak dökümünü yapmak mümkün gözükmektedir. Ayrıca, Ruznamçe defterleri vasıtasıyla Tahrir defterlerinde kayıtlarına rastlanan tımarlı sipahilerin, tımar veya zeamet sahibi olma süreçlerine dair tafsilatlı bilgi sağlanmaktadır. Aynı zamanda Ruznamçeler aracılığıyla tımarlı sipahilerin fiziksel özelliklerine dair de bilgilere ulaşılabilmek mümkündür. Üçüncü tür veri ise, Osmanlı bürokratik muamelatına göre tımar sisteminin işleyişine ilişkindir. A-Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri ve Tımar Sisteminin Aktörleri Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri´ndeki verilerden hareketle, bir bölge ya da yöredeki tımar ve zeamet sahibi tımarlı sipahilerin gelir dağılımlarını gösteren -sayısına ve oranlarına ilişkin- bir tablo ortaya konulabilir. Bu cümleden olarak, Ordu yöresi örnekleminde XVI-XVII. ve XVIII. Yüzyıllar olmak üzere ortalama üç yüzyıllık zaman içindeki tımarlı sipahilerin –tımar ve zeamet oranlarını gösteren- yüzdelik dilimleri şu şekildedir; XVI. yüzyılda Ordu ve yöresindeki tımarlı sipahilerin gelir dağılımında, zeamet ve tımar sahibi sipahilerin oranları arasında büyük bir fark mevcuttur. Yöre genel olarak geliri daha az miktarda olan sipahilerden oluşmaktadır. Bunların içindeki en büyük dilimi, yüzde otuz sekizlik ile geliri 2001-3000 akçe olan kısım oluşturmaktadır. Devamındaki dilimde ise yüzde yüzlük bir düşüş göstermektedir. Yüzde on altılık dilimde 1000-2000 akçeden oluşan düşük gelir grubu gelmektedir. Üçüncü sırayı ise yüzde dokuz ile 3001-4000 akçelik gelir grubu oluşturmaktadır. Dördüncü dilimde ise yüzde sekiz ile 5001-6000 akçe arasındaki grup oluşturmakta iken; yüzde dörtlük dilimde 7001-8000 ile 20001-30000 akçelik gelir grupları yer almaktadır. Bu durum daha büyük gelir gruplarının daha küçük yüzdeler içinde yer aldığını göstermektedir. Küçük tımar parçalarından zeamete doğru gelir kategorilerinin paydalar küçülmektedir. Buradan hareketle, tımar sistemi içinde zeamet grubunun alt basamağını oluşturan 20000 akçeden sonrasında yüzdelerin düştüğü ya da tamamen yok olduğu söylenebilir. (Aksu, 2012: 76). Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri´ne göre XVII. yüzyılda Ordu ve yöresindeki tımarlı sipahilerin gelir dağılımı XVI. yüzyıldaki tabloyla benzeşmektedir. Yöre, XVI. yüzyılda olduğu gibi XVII. yüzyılda da genel olarak geliri daha az miktarda olan sipahilerden oluşmaktadır. XVII. yüzyılda Ordu ve yöresindeki tımarlı sipahilerin gelir dağılımını gösteren pastaya göre, en büyük dilimi yüzde yirmi sekiz ile 2001-3000 akçe arasındaki gelir grubu oluşturmaktadır. Onu yüzde on altı ile 1000-2000 akçe arasındaki tımar hissesi takip etmektedir. Buraya kadar XVII. ile XVI. yüzyıl arasındaki tablo benzer eğilimler içindedir. Ancak XVII. Yüzyılda, XVI. yüzyıldan farklı olarak 999 akçeden az olan tımar hissesini oluşturan yüzde on dörtlük üçüncü bir dilim vardır.
-DEVAMI VAR-

Anahtar Kelimeler: ZEAMET, DEFTERLERİNDE, KARAHİSAR, ŞARKİ
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 5 (23 Ocak 2018 - Salı)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 4 (19 Ocak 2018 - Cuma)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI -3 (16 Ocak 2018 - Salı)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 2 (12 Ocak 2018 - Cuma)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 1 (09 Ocak 2018 - Salı)
ŞEYH HASAN VAKFI ve ŞAHSİYET KAYDI (29 Aralık 2017 - Cuma)
BENDE-İ SEYYİD SÜLEYMAN (26 Aralık 2017 - Salı)
HASAN ŞEYH VAKFI ŞERİFİ GELİRLERİ (22 Aralık 2017 - Cuma)
ŞEBİNKARAHİSAR´IN ADI (12 Aralık 2017 - Salı)
VİLAYET ÖĞRETMENLERİ (08 Aralık 2017 - Cuma)
BİR ÖYKÜ BİR DEĞERLENDİRME (01 Aralık 2017 - Cuma)
24 KASIM ÖĞRETMENLER GÜNÜ (28 Kasım 2017 - Salı)
GAYRİMÜSLİM NÜFUS (17 Ekim 2017 - Salı)
SİVAS AHKAM DEFTERİ (10 Ekim 2017 - Salı)
KAZA İDARESİ KADI (06 Ekim 2017 - Cuma)
Karahisâr´ı Şarkî kadısına (19 Eylül 2017 - Salı)
KOCA BİR EĞİTİM ÇINARININ ARDINDAN (08 Eylül 2017 - Cuma)
Rize, Ordu ve Erbaa Kazaları Eşkiyaları (29 Ağustos 2017 - Salı)
AYAN KELİMESİNİN ANLAMI VE MENŞEİ (15 Ağustos 2017 - Salı)
MESUDİYE İLÇESİNİN TARİHÇESİ (11 Ağustos 2017 - Cuma)
KAVAKLAR MAHALLESİ´NDEN MİRAS PAYLAŞIMI (05 Ağustos 2017 - Cumartesi)
AVUTMUŞ´TAN (01 Ağustos 2017 - Salı)
SABUNCUZADE ALİ EFENDİ (28 Temmuz 2017 - Cuma)
SABUNCUZADE ALİ EFENDİ (25 Temmuz 2017 - Salı)
AVUTMUŞ MAHALLESİNDEN HASAN AĞA (14 Temmuz 2017 - Cuma)
KAZIK KARYESİ (04 Temmuz 2017 - Salı)
TAMZARA DOKUMACILIĞI VE TARİHÇE (30 Haziran 2017 - Cuma)
KIRIKBALA KARYESİ (20 Haziran 2017 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR BEYLİKLE DE YÖNETİLDİ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
BENDE-İ SEYYİD SÜLEYMAN (26 Eylül 2016 - Pazartesi)
VAKFI ZAVİYE-İ ŞEYH HASAN (23 Eylül 2016 - Cuma)
GEVEZİD NAHİYESİNE BAĞLI MELENSE KÖYÜ (15 Eylül 2016 - Perşembe)
ŞEYH HASAN VAKFI ve ŞAHSİYET KAYDI (09 Eylül 2016 - Cuma)
SEVK VE İADE OLUNAN ERMENİLER (06 Eylül 2016 - Salı)
EL- FETH SULTAN MEHMET HAN CAMİİ (30 Ağustos 2016 - Salı)
ABDİ BEY ŞARKİ KARAHİSAR-I (25 Ağustos 2016 - Perşembe)
ABDİ BEY ŞARKİ KARAHİSAR-I (16 Ağustos 2016 - Salı)
MERYEMANA MANASTIRI (11 Ağustos 2016 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR (08 Ağustos 2016 - Pazartesi)
Polis Komiserliği Canibi Valasına (05 Ağustos 2016 - Cuma)
VALİ HÜSEYİN İMZALI MÜHÜRLÜ BİR BELGE (21 Temmuz 2016 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR DEFTERDARLIĞI (18 Temmuz 2016 - Pazartesi)
VİLAYET DÖNEMİ VALİ İMZALI BELGELER (07 Temmuz 2016 - Perşembe)
SEVK VE İADE OLUNAN ERMENİLER (01 Temmuz 2016 - Cuma)
SAHAK EFENDİ SERKİSYAN (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
KARAHİSAR´DAKİ ERMENİ OLAYLARI VE BELGELER (23 Haziran 2016 - Perşembe)
KONSOLOS VEKİLİ MÖSYÖ FİTZMAURİCE (16 Haziran 2016 - Perşembe)
Dâhiliye Nezâreti (13 Haziran 2016 - Pazartesi)
TARİH iÇİNDE ŞEBİNKARAHİSAR (26 Mayıs 2016 - Perşembe)
KARA VAIZ HACI HÜSEYİN EFENDİ MESCİDİ (19 Mayıs 2016 - Perşembe)
PONTUS MESELESİ (09 Mayıs 2016 - Pazartesi)
ŞEBİNKARAHİSAR PAZAR VE PANAYIRLARI (03 Mayıs 2016 - Salı)
KUTLU DOĞUM HAFTASI (28 Nisan 2016 - Perşembe)
KUTLU DOĞUM HAFTASI (25 Nisan 2016 - Pazartesi)
KARAHİSAR KALESİ, HACI KAYASI HİKAYESİ (18 Nisan 2016 - Pazartesi)
KARAHİSAR KALESİ, HACI KAYASI HİKÂYESİ (14 Nisan 2016 - Perşembe)
75 YIL ÖNCEKİ YARDIMSEVER ANALARIMIZ (07 Nisan 2016 - Perşembe)
Posta Dağıtıcısı Mehmet Zikri Efendi (17 Mart 2016 - Perşembe)
OSMANLI ‘DA BELEDİYE VE NARH (03 Mart 2016 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR MERKEZ CAMİLERİ (25 Şubat 2016 - Perşembe)
Yani Gevanidi Efendi (22 Şubat 2016 - Pazartesi)
TRABZON VİLAYETİNDEN GELEN ŞİFRE (19 Şubat 2016 - Cuma)
ŞÛRA-YI DEVLET ÜYELERİNİN MÜHÜRLERİ (11 Şubat 2016 - Perşembe)
OSMANLI RUSLAR VE ERMENİLER 1914-1918 (09 Şubat 2016 - Salı)
HARİCİYE NEZARETİ´NE (04 Şubat 2016 - Perşembe)
ERMENİ MEZALİMİ (01 Şubat 2016 - Pazartesi)
PADİŞAH EMRİ SURETİDİR (22 Ocak 2016 - Cuma)
ARAP BABA KİMDİR? (05 Ocak 2016 - Salı)
UCUZ EVLER YAPI KOOPERATİFİ (17 Kasım 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR MADEN OCAKLAR (09 Ekim 2015 - Cuma)
OSMANLI´DA ISLAHAT HAREKETLERİ LAYİHA (29 Eylül 2015 - Salı)
LİCESE MADEN OCAĞI (08 Eylül 2015 - Salı)
İSKELE BAŞI SOKAKTAKİ OSMAN PAŞA ÇEŞMESİ (27 Ağustos 2015 - Perşembe)
EHL-İ ÖRF ve EHL-İ ŞER VAKIF KURUCULARI (25 Ağustos 2015 - Salı)
MÜLTEZİM VE MURABAHACILAR (18 Ağustos 2015 - Salı)
MÜLKİYE (14 Ağustos 2015 - Cuma)
KITLIĞIN SONUCUNDA MEYDANA GELEN GÖÇLER (07 Ağustos 2015 - Cuma)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KAZASI ÖKSÜZ YURDU (04 Ağustos 2015 - Salı)
HAZİNEDARZADE AİLESİ (31 Temmuz 2015 - Cuma)
CANİKLİ HACI ALİ PAŞA AİLESİ (28 Temmuz 2015 - Salı)
BOZOK, AMASYA, ŞARKİ KAKAHİSAR (24 Temmuz 2015 - Cuma)
ŞARKİ VEYA ŞEBİNKARAHİSAR (14 Temmuz 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR’IN ŞÖHRETİ (09 Haziran 2015 - Salı)
ORDU’NUN MÜSTAKİL SANCAK OLMASI (21 Mayıs 2015 - Perşembe)
İLK İSTİKLAL MADALYASI VERİLENLER (08 Mayıs 2015 - Cuma)
EMNİYET TEŞKİLATI (05 Mayıs 2015 - Salı)
Büyük ve Asil Türk Devleti (28 Nisan 2015 - Salı)
GİRESUN KAZASI`NIN VİLAYET OLUŞU (10 Nisan 2015 - Cuma)
1939 DEPRENİNDE ŞEBİNKARAHİSAR (02 Nisan 2015 - Perşembe)
KARAHİSAR`DA KURULAN TAHAFFUZHANE (10 Mart 2015 - Salı)
HAC YOLU GÜZERGAHI VE MENZİLLER (03 Mart 2015 - Salı)
1075 YILINDA ŞEBİNKARAHİSAR (24 Şubat 2015 - Salı)
72. ÖLÜM YILINDA MEHMET EMİN ERTEM (17 Şubat 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR’IN DOĞAL DURUMU (13 Şubat 2015 - Cuma)
ŞEBİNKARAHİSAR VE ÇEPNİLER (10 Şubat 2015 - Salı)
KARAHİSAR’IN ADLARI VE İNKİRAZI (06 Şubat 2015 - Cuma)
BELKIZ ÇAĞATAY; DOĞDUĞUM EV HAKKINDA (03 Şubat 2015 - Salı)
BELKIZ ÇAĞATAY`IN MEKTUBU (27 Ocak 2015 - Salı)
YANLIZDAM DİYE BİR MAHALLE (20 Ocak 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR (13 Ocak 2015 - Salı)
BİR YAZIMIZ VAR (09 Ocak 2015 - Cuma)
YENİ YILA GİRERKEN (06 Ocak 2015 - Salı)
TÜRK BEYLİKLERİ`NİN ORTAYA ÇIKIŞI (30 Aralık 2014 - Salı)
EVLİYA ÇELEBİ VE ŞEBİNKARAHİSAR 6 (08 Aralık 2014 - Pazartesi)
EVLİYA ÇELEBİ VE ŞEBİNKARAHİSAR (4) (02 Aralık 2014 - Salı)
EVLİYA ÇELEBİ VE ŞEBİNKARAHİSAR (1) (22 Kasım 2014 - Cumartesi)
MİRZA ALİ BEĞ (18 Kasım 2014 - Salı)
TAYYAR MEHMET PAŞA (14 Kasım 2014 - Cuma)
ERZİNCAN ve KARAHİSAR’DA KÜLTÜR HAYATI (30 Ekim 2014 - Perşembe)
MENGÜCİK BEYLİĞİNİN BAŞLANGICI (20 Ekim 2014 - Pazartesi)
ŞEBİNKARAHİSAR YÖRESİ AĞZIMIZ (17 Ekim 2014 - Cuma)
ŞEBİNKARAHİSAR`DAN BİR ŞEYH-UL İSLAM (13 Ekim 2014 - Pazartesi)
ŞEBİNKARAHİSAR TARİHİNDEN DİPNOTLAR (02 Ekim 2014 - Perşembe)
MOĞOL İSTİLASINDA ŞARKİ KARAHİSAR (26 Eylül 2014 - Cuma)
OĞLAN BENİ SUDAN GEÇİR (Aziz ŞEKER) (09 Eylül 2014 - Salı)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KUVVE-İ MEVCUDİYESİ (01 Eylül 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR MUTASARRIFI KARA İBRAHİM PAŞA (28 Ağustos 2014 - Perşembe)
VİLAYET USULÜNÜN İMPARATORLUĞA TEŞMİLİ (25 Ağustos 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KUVVE-İ MEVCUDİYESİ (21 Ağustos 2014 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR’DA AMERİKALI MİSYONERLER (18 Ağustos 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR MUTASARRIFI KARA İBRAHİM PAŞA (12 Ağustos 2014 - Salı)
İPEKYOLU ve ŞEBİNKARAHİSAR (07 Ağustos 2014 - Perşembe)
LİVA-YI KARA-HİSAR-I ŞARKİ (31 Temmuz 2014 - Perşembe)
KARAHİSAR-I ŞARKİ SANCAĞINA BAĞLI KAZALAR (21 Temmuz 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KAZASI NAHİYELERİ (17 Temmuz 2014 - Perşembe)
NİŞAN-I HÜMAYUN (14 Temmuz 2014 - Pazartesi)
BİR BERAT (10 Temmuz 2014 - Perşembe)
MALİYE ZİMMET DEFTERİ ve MEHMED PAŞA (07 Temmuz 2014 - Pazartesi)
ABDÜLHAMİD’E İZAFETEN (04 Temmuz 2014 - Cuma)
SELİM PAŞA VE KARAHİSAR-I ŞARKİ (24 Haziran 2014 - Salı)
KARAHİSAR-I ŞARKİ İSMİ ve SOY AĞACI (07 Haziran 2014 - Cumartesi)
Sayfa:
E-Gazete
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
HAKKIMIZDA

Yeni Şebinkarahisar, 12 Eylül Yönetiminin faşist uygulamalarına ve işkencelere direnmesini bilmiş, ANAP`a da, CHP`ye de, DYP`ye de, RP`ye de, DSP`ye, MHP`ye ne de AKP´ye muhalif olmuş, kimsenin yayın organı olarak davranmamıştır. Biz bugüne kadar hiçbir partinin yandaşı olmadığımız gibi bu güne kadar kimsenin güdümünde de hareket etmedik, yalakalık da yapmadık. Biz her zaman Şebinkarahisar`ın, Şebinkarahisarlının yanında olduk. Şebinkarahisar`ın sorunlarının çözümü için çaba harcadık. Bunun için de hangi parti iktidarda ise o partiye muhalif olmaktan çekinmedik. Yapılan olumlu çabaları ve hizmetleri de destekledik.

"Yeni Şebinkarahisar Gazetesi, Şebinkarahisar`a her sabah daha iyi hizmet etmek emeliyle yola çıkanlarındır."