III. Tahrirler Dönemine Ruznamçeler Işığında Bir Bakış: Ordu ve Yöresinde Tımarlı Sipahiler
Tarih: 31.8.2018 13:48:11 / 379okunma / 0yorum
Ünsal ÇALIK

Ordu ve yöresinde tımar sisteminin işleyişi ve uygulanışı açısından İcmal Defterleri ile Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri karşılaştırılarak bir analiz yapılabilir. Özellikle TTD 336 ve TTD 755 numaralı İcmal Defterleri ile Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterlerinin XVI. yüzyılın sonu ile XVII. Yüzyılın başlarına denk gelen serileri arasında tımar sahiplerinin sürekliliği takip edilebilmektedir.

1598 tarihli58 ruznamçe defterinde Karahisar-ı Şarki Sancağı Alibeğece Nahiyesi´nden Dergâh-ı Ali Çavuşu Benam-ı Mehmed veled-i İsmail tespit edilmektedir. Benam-ı Mehmed 17740 akçelik zeamet sahibidir.Bu kaydı müteakip üç yıl sonraki TTD 336 numaralı (1601)59 icmal defterinde “Zeamet-i Mehmed Çavuş veled-i İsmail Çavuş”u 23500 akçelik hisse tasarruf ederken tespit edilmektedir. TTD 336´ya göre Benam-ı Mehmed´in hisse miktarında bir artış gözlenmektedir. Ancak, ruznamçe defterinde 13 farklı yerden hisse sahibi iken icmal defterinde bu sayı 7 olarak kayde-dilmiştir. Yöreye ait kayıtlar arasında tımarlı sipahiler yoğun olarak TTD 755 numaralı (1632) İcmal Defteri ile 536 numaralı (1633) Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defteri arasında takip edilebilmektedir. Bu iki defterin hemen hemen aynı tarihlerde yapılmış olduğu gözlenmektedir. İcmal defterinde tımarlı sipahilerin isimleri tespit edilebilirken, ruznamçe defterleri ile bu sipahilerin tımara hak kazanma süreçlerine de tanık olmak mümkün olmuştur. Meselâ, ruznamçe´ye göre, Karahisar-ı Şarki Sancağı Alibeğece Nahiyesi´nden Mustafa adlı kimsenin 5999 akçelik tımarıyla “vaki olan hizmetlerde mevcut ve vilayette sakin olduğuna alay beyisi şehâdet etmeğle”60 beratı için tezkiresinin verildiği görülmektedir.Bu kişi aynı tarihli icmalde61 de aynı miktar tımarı ile kayıt altına alınmıştır.Adı geçen bu iki defterde takip edilen bir diğer kayıta göre; TTD 755´de Nahiye-i Bolaman´dan “Tımar-ı Hüseyin ve Mehmed ve Derviş ve Ahmed”in 2500 akçelik hisseye tasarruf ettikleri bilgisine rastlanılmaktadır.62 Müteakip 536 numaralı ruznamçe defterinde ise Derviş´in adı geçmekte ve “ferman olunan yoklamada mevcut bulunmayan mezkûr Süleyman tahvilinden” “ber-karar-ı sabık be-nevbet eşmek üzere” Derviş´e tevcih olunduğu tespit edilmektedir.63 Bu durumda Derviş´in be-nevbet eştiği kimselerin icmal defterinde isimleri geçen “Hüseyin”, “Mehmet” ve “Ahmet” adlı sipahiler olduğu düşünülmektedir. Aynı tarihli bu iki defterde tespit edilen bir diğer kayıtta ise,TTD 755´de Nahiye-i Bozat´tan “Zeamet-i Mustafa” 114300 akçelik yüksek miktardaki tımarı ile dikkat çekmek-tedir. Zeamet-i Mustafa´yı ruznamçe defterindeki (1632) bilgiler ile daha yakından tanımak mümkün olmaktadır. Buna göre “fariğan-ı mezkûrlar Osman ve Mustafa ve Mehmed ve hisse-i mezbûr fariğ babası Bekir Mehmed Paşa tahvillerinden tarih-i mezbûrdan tahvilname-i muvazzah elinde olan istihkakı ve terakkileri bedelinden ziyadesiyle biriktürülüp cümle zeameti yüz on dört bin üç yüz akçelük üzere zeameti olduğu sancakta sakin olmak şartıyla merkûm Mustafa kullarına tevcih olunup berat-ı alişan içün tezkire” 64 verilmiştir.Bahsi geçen bu defterlerde sürekliliği takip edilebilen bir diğer kişi Bozat Nahiyesi´nden Mustafa adlı tımarlı sipahidir.TTD 755´de 15750 akçelik hisse sahibi olarak kayıt altına alınan Mustafa65; aynı tarihli (536 numaralı)ruznamçe defterinde “mutasarrıf olduğu on beş bin yedi yüz elli akçe tımarıyla bu ana dek vaki olan hizmetlerde ve hâlen ferman olunan yoklamada mevcût ve vilayette sakin olduğuna alay beyisi şehâdet etmeğin”ifadeleri ile kayıt altına alınmıştır. Bahsi geçen defterlerde sürekliliği görülen bir diğer sipahi ise yine Bozat Nahiyesi´nden ama zeamet sahibi bir kimsedir. TTD 755 numaralı icmal defterinde “Zeamet-i Ömer veled-i Ahmed” 27169 akçelik . hissedardır. Ömer hakkında aynı tarihli ruznamçe defterinde (1632)“vaki olan hizmetlerde ve halen ferman yoklamada mevcut ve vilayette sakin oldu-ğuna alay beyisi şehâdet etmeğin” ifadeleri yer almaktadır.

Şemseddin Nahiyesi´nde de benzer süreçleri gösteri sonuçlar tespit edilmektedir. “Benam-ı Mehmed Çavuş” 200 numaralı (1597) ruznamçe defterinde 51349 akçelik bir zeamet sahibidir. Mehmed Çavuş´un cülus-ı hümayunda “Karahisar-ı Şarki Sancağında zeameti olup Dergâh-ı Ali Çavuşlarından olan mezkûr Eğri Kalesi hizmet etmiştür deyu bildirmeğin”tezkiresinin verildiği görülmektedir. TTD 336 numaralı (1601) icmaldefterinde Mehmed Çavuş tekrar tespit edilebilmektedir114. Bir başka kayıt Şemseddin Nahiyesi´nden Zeamet-i Abdülhamid´e aittir. Abdülhamid ilk olarak TTD 755 tarihli (1632) icmal defterinde 36800 akçelik hissesi ile tespit edilmektedir. Aynı tarihli ruznamçe defterinde (536) ise Ahmed oğlu Abdülhamid´in “bir defa bin akçe ve bir defa dört bin akçe terakkiler” aldığına ve mutasarrıf olan babasının beratı ve gönül rızası ile zeametin intikal ettiğine tanık olunmaktadır. Bu durum kayıtlara “fariğ babası Ahmed tahvilinden noksanı ve terakkileri bedelinden bin beş yüz akçe terakkisiyle biriktürülüp cümle tımarı otuz altı bin sekiz yüz akçelük üzere” sene 1042´den itibaren tevcihin gerçekleştirildiği ifadeleriyle yansımaktadır.116 “Tımar-ı Mahmud”da Şemseddin´den bir timarlı sipahidir. Mahmud, TTD 755´te olarak 11800 akçelik hisseye mutasarrıf iken117; aynı tarihli ruznamçeye göre, sene 1042´de “Mahmud halen ferman olunan yoklamada mevcut ve vilayette sakin olmağın noksanıyla terakkileriyle elinde olan tımarına zamm-ı ilhak olup cümle tımarı on bir bin sekiz yüz akçelük üzere ”118 tevcih işlemi gerçekleştirilmiştir. Şemseddin´den karşımıza çıkan diğer bir sipahi ise TTD 755´de 19500 akçelik hissesi ile kayıtlı“ Tımar-ı Ömer”dir. Aynı tarihli ruznamçe kaydına (536) göre Ömer´e, “sene 1042 Zilhiccesinin on dokuzuncu gününden tevcih olunup tahvilname verilmeğin tımar-ı mezbûr fariğ diğer Ömer ve hisse-i mezbûr hizmetlerde bulunmayan Hasan tahvillerinden iptidası bedelinden beş yüz be-nevbet akçe ziyadesiyle biriktürülüp cümle tımarı on dokuz bin beş yüz akçelük üzere” tımarı tevcih olunmuştur. 

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
ANTALYA´DAN GELEN MEKTUP (16 Ekim 2018 - Salı)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 5 (23 Ocak 2018 - Salı)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 4 (19 Ocak 2018 - Cuma)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI -3 (16 Ocak 2018 - Salı)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 2 (12 Ocak 2018 - Cuma)
YAŞANAN ERMENİ OLAYLARI - 1 (09 Ocak 2018 - Salı)
ŞEYH HASAN VAKFI ve ŞAHSİYET KAYDI (29 Aralık 2017 - Cuma)
BENDE-İ SEYYİD SÜLEYMAN (26 Aralık 2017 - Salı)
HASAN ŞEYH VAKFI ŞERİFİ GELİRLERİ (22 Aralık 2017 - Cuma)
ŞEBİNKARAHİSAR´IN ADI (12 Aralık 2017 - Salı)
VİLAYET ÖĞRETMENLERİ (08 Aralık 2017 - Cuma)
BİR ÖYKÜ BİR DEĞERLENDİRME (01 Aralık 2017 - Cuma)
24 KASIM ÖĞRETMENLER GÜNÜ (28 Kasım 2017 - Salı)
GAYRİMÜSLİM NÜFUS (17 Ekim 2017 - Salı)
SİVAS AHKAM DEFTERİ (10 Ekim 2017 - Salı)
KAZA İDARESİ KADI (06 Ekim 2017 - Cuma)
Karahisâr´ı Şarkî kadısına (19 Eylül 2017 - Salı)
KOCA BİR EĞİTİM ÇINARININ ARDINDAN (08 Eylül 2017 - Cuma)
Rize, Ordu ve Erbaa Kazaları Eşkiyaları (29 Ağustos 2017 - Salı)
AYAN KELİMESİNİN ANLAMI VE MENŞEİ (15 Ağustos 2017 - Salı)
MESUDİYE İLÇESİNİN TARİHÇESİ (11 Ağustos 2017 - Cuma)
KAVAKLAR MAHALLESİ´NDEN MİRAS PAYLAŞIMI (05 Ağustos 2017 - Cumartesi)
AVUTMUŞ´TAN (01 Ağustos 2017 - Salı)
SABUNCUZADE ALİ EFENDİ (28 Temmuz 2017 - Cuma)
SABUNCUZADE ALİ EFENDİ (25 Temmuz 2017 - Salı)
AVUTMUŞ MAHALLESİNDEN HASAN AĞA (14 Temmuz 2017 - Cuma)
KAZIK KARYESİ (04 Temmuz 2017 - Salı)
TAMZARA DOKUMACILIĞI VE TARİHÇE (30 Haziran 2017 - Cuma)
KIRIKBALA KARYESİ (20 Haziran 2017 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR BEYLİKLE DE YÖNETİLDİ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
BENDE-İ SEYYİD SÜLEYMAN (26 Eylül 2016 - Pazartesi)
VAKFI ZAVİYE-İ ŞEYH HASAN (23 Eylül 2016 - Cuma)
GEVEZİD NAHİYESİNE BAĞLI MELENSE KÖYÜ (15 Eylül 2016 - Perşembe)
ŞEYH HASAN VAKFI ve ŞAHSİYET KAYDI (09 Eylül 2016 - Cuma)
SEVK VE İADE OLUNAN ERMENİLER (06 Eylül 2016 - Salı)
EL- FETH SULTAN MEHMET HAN CAMİİ (30 Ağustos 2016 - Salı)
ABDİ BEY ŞARKİ KARAHİSAR-I (25 Ağustos 2016 - Perşembe)
ABDİ BEY ŞARKİ KARAHİSAR-I (16 Ağustos 2016 - Salı)
MERYEMANA MANASTIRI (11 Ağustos 2016 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR (08 Ağustos 2016 - Pazartesi)
Polis Komiserliği Canibi Valasına (05 Ağustos 2016 - Cuma)
VALİ HÜSEYİN İMZALI MÜHÜRLÜ BİR BELGE (21 Temmuz 2016 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR DEFTERDARLIĞI (18 Temmuz 2016 - Pazartesi)
VİLAYET DÖNEMİ VALİ İMZALI BELGELER (07 Temmuz 2016 - Perşembe)
SEVK VE İADE OLUNAN ERMENİLER (01 Temmuz 2016 - Cuma)
SAHAK EFENDİ SERKİSYAN (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
KARAHİSAR´DAKİ ERMENİ OLAYLARI VE BELGELER (23 Haziran 2016 - Perşembe)
KONSOLOS VEKİLİ MÖSYÖ FİTZMAURİCE (16 Haziran 2016 - Perşembe)
Dâhiliye Nezâreti (13 Haziran 2016 - Pazartesi)
TARİH iÇİNDE ŞEBİNKARAHİSAR (26 Mayıs 2016 - Perşembe)
KARA VAIZ HACI HÜSEYİN EFENDİ MESCİDİ (19 Mayıs 2016 - Perşembe)
PONTUS MESELESİ (09 Mayıs 2016 - Pazartesi)
ŞEBİNKARAHİSAR PAZAR VE PANAYIRLARI (03 Mayıs 2016 - Salı)
KUTLU DOĞUM HAFTASI (28 Nisan 2016 - Perşembe)
KUTLU DOĞUM HAFTASI (25 Nisan 2016 - Pazartesi)
KARAHİSAR KALESİ, HACI KAYASI HİKAYESİ (18 Nisan 2016 - Pazartesi)
KARAHİSAR KALESİ, HACI KAYASI HİKÂYESİ (14 Nisan 2016 - Perşembe)
75 YIL ÖNCEKİ YARDIMSEVER ANALARIMIZ (07 Nisan 2016 - Perşembe)
Posta Dağıtıcısı Mehmet Zikri Efendi (17 Mart 2016 - Perşembe)
OSMANLI ‘DA BELEDİYE VE NARH (03 Mart 2016 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR MERKEZ CAMİLERİ (25 Şubat 2016 - Perşembe)
Yani Gevanidi Efendi (22 Şubat 2016 - Pazartesi)
TRABZON VİLAYETİNDEN GELEN ŞİFRE (19 Şubat 2016 - Cuma)
ŞÛRA-YI DEVLET ÜYELERİNİN MÜHÜRLERİ (11 Şubat 2016 - Perşembe)
OSMANLI RUSLAR VE ERMENİLER 1914-1918 (09 Şubat 2016 - Salı)
HARİCİYE NEZARETİ´NE (04 Şubat 2016 - Perşembe)
ERMENİ MEZALİMİ (01 Şubat 2016 - Pazartesi)
PADİŞAH EMRİ SURETİDİR (22 Ocak 2016 - Cuma)
ARAP BABA KİMDİR? (05 Ocak 2016 - Salı)
UCUZ EVLER YAPI KOOPERATİFİ (17 Kasım 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR MADEN OCAKLAR (09 Ekim 2015 - Cuma)
OSMANLI´DA ISLAHAT HAREKETLERİ LAYİHA (29 Eylül 2015 - Salı)
LİCESE MADEN OCAĞI (08 Eylül 2015 - Salı)
İSKELE BAŞI SOKAKTAKİ OSMAN PAŞA ÇEŞMESİ (27 Ağustos 2015 - Perşembe)
EHL-İ ÖRF ve EHL-İ ŞER VAKIF KURUCULARI (25 Ağustos 2015 - Salı)
MÜLTEZİM VE MURABAHACILAR (18 Ağustos 2015 - Salı)
MÜLKİYE (14 Ağustos 2015 - Cuma)
KITLIĞIN SONUCUNDA MEYDANA GELEN GÖÇLER (07 Ağustos 2015 - Cuma)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KAZASI ÖKSÜZ YURDU (04 Ağustos 2015 - Salı)
HAZİNEDARZADE AİLESİ (31 Temmuz 2015 - Cuma)
CANİKLİ HACI ALİ PAŞA AİLESİ (28 Temmuz 2015 - Salı)
BOZOK, AMASYA, ŞARKİ KAKAHİSAR (24 Temmuz 2015 - Cuma)
ŞARKİ VEYA ŞEBİNKARAHİSAR (14 Temmuz 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR’IN ŞÖHRETİ (09 Haziran 2015 - Salı)
ORDU’NUN MÜSTAKİL SANCAK OLMASI (21 Mayıs 2015 - Perşembe)
İLK İSTİKLAL MADALYASI VERİLENLER (08 Mayıs 2015 - Cuma)
EMNİYET TEŞKİLATI (05 Mayıs 2015 - Salı)
Büyük ve Asil Türk Devleti (28 Nisan 2015 - Salı)
GİRESUN KAZASI`NIN VİLAYET OLUŞU (10 Nisan 2015 - Cuma)
1939 DEPRENİNDE ŞEBİNKARAHİSAR (02 Nisan 2015 - Perşembe)
KARAHİSAR`DA KURULAN TAHAFFUZHANE (10 Mart 2015 - Salı)
HAC YOLU GÜZERGAHI VE MENZİLLER (03 Mart 2015 - Salı)
1075 YILINDA ŞEBİNKARAHİSAR (24 Şubat 2015 - Salı)
72. ÖLÜM YILINDA MEHMET EMİN ERTEM (17 Şubat 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR’IN DOĞAL DURUMU (13 Şubat 2015 - Cuma)
ŞEBİNKARAHİSAR VE ÇEPNİLER (10 Şubat 2015 - Salı)
KARAHİSAR’IN ADLARI VE İNKİRAZI (06 Şubat 2015 - Cuma)
BELKIZ ÇAĞATAY; DOĞDUĞUM EV HAKKINDA (03 Şubat 2015 - Salı)
BELKIZ ÇAĞATAY`IN MEKTUBU (27 Ocak 2015 - Salı)
YANLIZDAM DİYE BİR MAHALLE (20 Ocak 2015 - Salı)
ŞEBİNKARAHİSAR (13 Ocak 2015 - Salı)
BİR YAZIMIZ VAR (09 Ocak 2015 - Cuma)
YENİ YILA GİRERKEN (06 Ocak 2015 - Salı)
TÜRK BEYLİKLERİ`NİN ORTAYA ÇIKIŞI (30 Aralık 2014 - Salı)
EVLİYA ÇELEBİ VE ŞEBİNKARAHİSAR 6 (08 Aralık 2014 - Pazartesi)
EVLİYA ÇELEBİ VE ŞEBİNKARAHİSAR (4) (02 Aralık 2014 - Salı)
EVLİYA ÇELEBİ VE ŞEBİNKARAHİSAR (1) (22 Kasım 2014 - Cumartesi)
MİRZA ALİ BEĞ (18 Kasım 2014 - Salı)
TAYYAR MEHMET PAŞA (14 Kasım 2014 - Cuma)
ERZİNCAN ve KARAHİSAR’DA KÜLTÜR HAYATI (30 Ekim 2014 - Perşembe)
MENGÜCİK BEYLİĞİNİN BAŞLANGICI (20 Ekim 2014 - Pazartesi)
ŞEBİNKARAHİSAR YÖRESİ AĞZIMIZ (17 Ekim 2014 - Cuma)
ŞEBİNKARAHİSAR`DAN BİR ŞEYH-UL İSLAM (13 Ekim 2014 - Pazartesi)
ŞEBİNKARAHİSAR TARİHİNDEN DİPNOTLAR (02 Ekim 2014 - Perşembe)
MOĞOL İSTİLASINDA ŞARKİ KARAHİSAR (26 Eylül 2014 - Cuma)
OĞLAN BENİ SUDAN GEÇİR (Aziz ŞEKER) (09 Eylül 2014 - Salı)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KUVVE-İ MEVCUDİYESİ (01 Eylül 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR MUTASARRIFI KARA İBRAHİM PAŞA (28 Ağustos 2014 - Perşembe)
VİLAYET USULÜNÜN İMPARATORLUĞA TEŞMİLİ (25 Ağustos 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KUVVE-İ MEVCUDİYESİ (21 Ağustos 2014 - Perşembe)
ŞEBİNKARAHİSAR’DA AMERİKALI MİSYONERLER (18 Ağustos 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR MUTASARRIFI KARA İBRAHİM PAŞA (12 Ağustos 2014 - Salı)
İPEKYOLU ve ŞEBİNKARAHİSAR (07 Ağustos 2014 - Perşembe)
LİVA-YI KARA-HİSAR-I ŞARKİ (31 Temmuz 2014 - Perşembe)
KARAHİSAR-I ŞARKİ SANCAĞINA BAĞLI KAZALAR (21 Temmuz 2014 - Pazartesi)
KARAHİSAR-I ŞARKİ KAZASI NAHİYELERİ (17 Temmuz 2014 - Perşembe)
NİŞAN-I HÜMAYUN (14 Temmuz 2014 - Pazartesi)
BİR BERAT (10 Temmuz 2014 - Perşembe)
MALİYE ZİMMET DEFTERİ ve MEHMED PAŞA (07 Temmuz 2014 - Pazartesi)
ABDÜLHAMİD’E İZAFETEN (04 Temmuz 2014 - Cuma)
SELİM PAŞA VE KARAHİSAR-I ŞARKİ (24 Haziran 2014 - Salı)
KARAHİSAR-I ŞARKİ İSMİ ve SOY AĞACI (07 Haziran 2014 - Cumartesi)
Sayfa:
E-Gazete
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
HAKKIMIZDA

Yeni Şebinkarahisar, 12 Eylül Yönetiminin faşist uygulamalarına ve işkencelere direnmesini bilmiş, ANAP`a da, CHP`ye de, DYP`ye de, RP`ye de, DSP`ye, MHP`ye ne de AKP´ye muhalif olmuş, kimsenin yayın organı olarak davranmamıştır. Biz bugüne kadar hiçbir partinin yandaşı olmadığımız gibi bu güne kadar kimsenin güdümünde de hareket etmedik, yalakalık da yapmadık. Biz her zaman Şebinkarahisar`ın, Şebinkarahisarlının yanında olduk. Şebinkarahisar`ın sorunlarının çözümü için çaba harcadık. Bunun için de hangi parti iktidarda ise o partiye muhalif olmaktan çekinmedik. Yapılan olumlu çabaları ve hizmetleri de destekledik.

"Yeni Şebinkarahisar Gazetesi, Şebinkarahisar`a her sabah daha iyi hizmet etmek emeliyle yola çıkanlarındır."